Emoties worden vaak geassocieerd met huilen en slapte, maar William Reddy weet dat het anders is: emoties leiden tot daadkrachtig handelen. Deel van een artikel uit het Vrij Nederland gepubliceerd op 13-04-2002 door schrijver Kester Freriks

Emoties en gevoelens, en zeker de overdaad daaraan, zijn lastige vijanden van de schrijver. Elke auteur weet dat emoties de bron van een roman of dichtwerk kunnen zijn, en tegelijkertijd moet hij zich daartegen wapenen. De grens tussen geëmotioneerd en sentimenteel is nauwelijks te trekken.

De Nederlandse dichter H. Marsman schreef eens: `Wees van binnen vuur / Van buiten ijs: Hiermee drukte hij precies de paradox uit tussen de emotionele aanleiding van een gedicht en de uiterlijk koele, ijzige vorm. En Marsman heeft natuurlijk gelijk. Kaarslichtpoëzie is geen poëzie. En een roman dient niet tot uitstorting van gevoelens. Beheersing en vormbesef zijn hoogst noodzakelijk.
Bij de gerenommeerde Engelse uitgeverij Cambridge University Press verscheen kort geleden de fascinerende studie The Navigation of Feeling met als ondertitel: A Framework for the History of Emotions, geschreven door William M. Reddy. Hij is professor in de geschiedenis en culturele antropologie aan Duke University. Zowel in de cultuurgeschiedenis als in de psychologie zijn emoties ternauwernood onderzocht. Freud wist zich er eigenlijk geen raad mee. Descartes creëerde een streng onderscheid tussen subject en object, en concentreerde zich vervolgens op de rationele zijde van het menselijk denken. M. Perry ziet het anders; hij wil aan emoties de belangrijke betekenis teruggeven die ze in de tijd van de Franse Revolutie en de romantiek hadden. Als rechtgeaard romanticus en liefhebber van de Duitse en Engelse romantische literatuur (Hölderlin, Shelley) kan ik me goed vinden in Perry's stellingname. Hoe definieert Perry emoties? Hij beschouwt gevoelens als de meest directe en meest relevante middelen tot oriëntatie in ons leven. Hij vergelijkt emoties met kleuren en haalt daarbij een flink aantal antropologische studies aan, waarbij een gevoel als eenzaamheid altijd wordt verbonden met een koude kleur als wit. Of geluk en vrolijkheid met warme kleuren als geel en oranje. Emoties zijn tevens cultureel bepaald. In de westerse maatschappij rouwt men na het overlijden van een dierbaar persoon, in de Aziatische en ook Afrikaanse culturen leidt iemands dood juist tot vreugde en rituele feesten. In het Westen wordt het uiten van emoties gezien als `vrouwelijk' terwijl elders emoties een teken van kracht zijn. En de romantische liefde, met haar eeuwige onvervuldheid, is een typisch westers fenomeen.
Het is niet verwonderlijk dat emoties in wetenschappelijk opzicht zo weinig onderzocht zijn. Voor onze samenleving zijn emoties ongewenst, ze komen over ons, het zijn `unintended thoughts' die iemands mentale evenwicht grondig kunnen verstoren. Reden voor Perry om een depressie een `cognitieve wanorde' te noemen.

Perry kent aan emoties een grote dynamische waarde toe. Hij ziet emoties als `soorten van gedachten', die de menselijke geest de kracht kunnen geven om een doel te bereiken. Voor hem is elke emotie verbonden aan een `target'. Wie tederheid voelt voor zijn geliefde of angst ondergaat bij het zien van, bijvoorbeeld, een beer of gifslang zal aan die emoties onmiddellijk een handeling koppelen. Als diezelfde geliefde dreigt weg te gaan, dan dwingt de emotie van dreigend verlies tot een poging die geliefde terug te winnen. Dat is een doel, dus rationeel bedacht. Bij de aanblik van iets angstaanjagends rent de mens weg of brengt zich in veiligheid. Dat is de dynamiek die emoties in het menselijk handelen brengen. Daarom definieert Perry emoties uiteindelijk als: 'Aan een doel gerelateerde activiteiten van de menselijke geest.' Ofwel: emoties leiden tot denkkracht en gericht handelen.
Emoties zijn `doelgericht', dat is hun geheime kracht. Op meeslepende wijze bewijst Perry deze conclusie met het losbreken van de Franse Revolutie en de bestorming van de Bastille op 14 juli 1789. Hij toont aan dat de Franse sentimentele literatuur van de tweede helft van de achttiende eeuw deze bestorming allang in de menselijke geest heeft voorbereid. Hij beroept zich op het in moreel en seksueel opzicht openhartige brievenboek Les liaisons dangereuses (1782) van Choderlos de Laclos.

.....

Perry concludeert overtuigend dat de `power' van de emoties een beslissende invloed heeft op `opening and outcome' van de Franse Revolutie. Het sentimentalisme dat daar in literair, theatraal en schilderkunstig opzicht aan vooraf ging, riep in de menselijke verbeeldingswereld een utopische democratie op van gelijkheid en paradijselijk geluk. Dat zijn pure gevoelens, die omgezet werden in politiek handelen. Dat is wat Perry in zijn titel `The Navigation of Feeling' noemt: het krachtdadige besturen van emoties om een doel te bereiken.


Boeken over emoties, vindt u hier.